Prawa autorskie do strony internetowej: kto jest właścicielem

Krótka odpowiedź: autorskie prawa majątkowe do strony internetowej ma jej twórca, czyli agencja, freelancer lub programista, chyba że na piśmie przeniósł je na Ciebie. Sama zapłata faktury niczego nie przenosi. Umowa musi mieć formę pisemną pod rygorem nieważności i musi wymieniać konkretne pola eksploatacji. Bez takiego dokumentu jesteś użytkownikiem własnej strony, a nie jej właścicielem, i nie możesz jej legalnie przerobić ani przenieść do innego wykonawcy.

To jeden z tych tematów, o które nikt nie pyta przed podpisaniem umowy, a wszyscy pytają dwa lata później, gdy chcą zmienić wykonawcę. Poniżej rozkładam to na części: co dokładnie obejmują prawa autorskie do strony, czym różni się przeniesienie praw od licencji, co powinno znaleźć się w umowie i co zrobić, jeśli nic nie masz na papierze. To opis praktyki rynkowej, nie porada prawna, więc konkretną umowę pokaż prawnikowi.

Kto ma prawa autorskie do strony internetowej

Zasada wyjściowa jest prosta i dla wielu zaskakująca: twórcą jest ten, kto stworzył, a nie ten, kto zapłacił. Jeżeli zamówiłeś stronę u agencji, to agencja (a właściwie osoby, które ją zaprojektowały i zakodowały) posiada autorskie prawa majątkowe. Ty masz prawo z niej korzystać w zakresie, jaki wynika z celu umowy, i tyle.

Prawa osobiste, czyli prawo do oznaczenia autorstwa, zostają przy twórcy zawsze i nie da się ich przenieść. To one stoją za stopką typu realizacja: nazwa agencji. Prawa majątkowe, czyli prawo do zarabiania na utworze, kopiowania go i przerabiania, można przenieść albo licencjonować. I to o nie toczy się cała gra.

Ważny wyjątek dotyczy pracowników. Jeżeli stronę zbudował Twój pracownik na etacie, w ramach obowiązków służbowych, prawa majątkowe przechodzą na pracodawcę z chwilą przyjęcia utworu. Przy umowie zlecenia albo o dzieło z freelancerem ten mechanizm nie działa i potrzebna jest wyraźna klauzula.

Co składa się na stronę pod kątem praw

Strona nie jest jednym utworem, tylko zestawem kilku, i każdy ma osobny status. Dlatego umowa mówiąca ogólnie o przeniesieniu praw do strony bywa mniej warta, niż się wydaje.

Najczęstsza pułapka siedzi w wierszu ze zdjęciami. Agencja kupuje licencję stockową na siebie, wgrywa zdjęcia na Twoją stronę i po zakończeniu współpracy formalnie to Ty korzystasz z cudzej licencji. Przy sporze to Ty dostajesz wezwanie do zapłaty. Pytanie o źródło i zakres licencji na zdjęcia powinno paść przed publikacją.

Przeniesienie praw a licencja: różnica, która kosztuje

Przeniesienie autorskich praw majątkowych oznacza, że stajesz się właścicielem. Możesz stronę przerobić, sprzedać razem z firmą, oddać innemu wykonawcy, zbudować na jej bazie coś innego. Poprzedni twórca traci prawo decydowania.

Licencja oznacza zgodę na korzystanie w określonym zakresie. Licencja wyłączna wymaga formy pisemnej, niewyłączna nie. Licencja może być czasowa, może zawierać zakaz modyfikacji i może zostać wypowiedziana. Wiele umów agencyjnych daje właśnie licencję i to jest w porządku, o ile wiesz, co podpisujesz. Problem zaczyna się, gdy klient jest przekonany, że kupił stronę na własność, a kupił prawo do jej wyświetlania.

Praktyczny sprawdzian: jeśli w umowie nie ma słowa przenosi, a jest udziela zgody na korzystanie, to masz licencję. Jeśli nie ma ani jednego, ani drugiego, prawdopodobnie nie masz nic poza dorozumianym prawem do używania strony zgodnie z celem umowy.

Pola eksploatacji: dlaczego ogólnik nie wystarczy

Prawo autorskie wymaga, żeby umowa wymieniała pola eksploatacji, czyli konkretne sposoby korzystania z utworu. Zapis mówiący, że wykonawca przenosi wszelkie prawa na wszystkich polach eksploatacji, jest w praktyce nieskuteczny w tym zakresie, którego nie wymieniono. Sądy czytają takie klauzule wąsko, na korzyść twórcy.

Dla strony internetowej sensowna lista obejmuje co najmniej: utrwalanie i zwielokrotnianie techniką cyfrową, wprowadzanie do pamięci komputera i serwera, publiczne udostępnianie w internecie w taki sposób, aby każdy miał dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie, wprowadzanie zmian i tworzenie opracowań, a także zezwalanie na wykonywanie zależnych praw autorskich. Ten ostatni punkt jest kluczowy: bez niego nie możesz legalnie zlecić przebudowy strony komuś innemu.

Co powinno być w umowie: siedem punktów

Zanim podpiszesz cokolwiek, sprawdź, czy dokument odpowiada na te pytania. Kolejność jest mniej więcej według tego, jak często brakuje danego punktu.

1. Forma pisemna. Przeniesienie praw majątkowych i licencja wyłączna wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. Mail z akceptacją oferty tego nie załatwia. Podpis kwalifikowany elektroniczny tak.

2. Wymienione pola eksploatacji. Zobacz akapit wyżej. Bez nich przeniesienie jest dziurawe.

3. Prawa zależne. Zgoda na modyfikacje i na to, żeby ktoś inny mógł stronę przerabiać. Bez tego jesteś przywiązany do wykonawcy na zawsze.

4. Moment przejścia praw. Zwykle z chwilą zapłaty całości wynagrodzenia. To uczciwe dla obu stron i warto, żeby było wprost napisane.

5. Teksty, zdjęcia i grafiki. Osobno wymienione. Jeżeli teksty pisała agencja albo zespół przygotowujący materiały marketingowe, prawa do nich też muszą przejść na Ciebie, inaczej po rozstaniu nie możesz ich użyć nawet we własnej ulotce.

6. Kod, repozytorium i dostępy. Zobowiązanie do przekazania kodu źródłowego, dostępów do panelu, hostingu, domeny i konta Google. Prawa bez dostępów są martwe.

7. Oświadczenie o braku wad prawnych. Wykonawca potwierdza, że ma prawa do wszystkiego, co dostarcza, i bierze na siebie roszczenia osób trzecich. To Twoja tarcza w sporze o zdjęcie ze stocka.

Nie mam żadnej umowy. Co teraz

Sytuacja jest częstsza, niż myślisz, zwłaszcza gdy stronę robił znajomy albo mała firma sprzed lat. Nie jest beznadziejna, ale porządek trzeba zrobić.

Po pierwsze, ustal, co realnie kontrolujesz. Czy domena jest zarejestrowana na Twoją firmę? Czy masz dostęp administratora do panelu i do hostingu? To pytania niezależne od praw autorskich i często ważniejsze w praktyce. Jeśli domena jest na wykonawcę, zacznij od jej przeniesienia, bo to ona jest majątkiem, w który wsiąka cała wypracowana pozycja w Google.

Po drugie, poproś wykonawcę o podpisanie umowy przenoszącej prawa z datą wsteczną albo o zawarcie nowej umowy potwierdzającej stan faktyczny. Większość uczciwych wykonawców zrobi to bez oporu, bo dla nich to formalność. Opór jest sam w sobie odpowiedzią i sygnałem, że czas zaplanować przeprowadzkę.

Po trzecie, jeśli nie da się dogadać, licz się z tym, że przebudowa istniejącej strony bez zgody twórcy to naruszenie praw zależnych. Bezpieczniejsze i często tańsze jest zbudowanie nowej strony od zera, z własnymi tekstami i projektem, i przekierowanie starych adresów. Przy okazji pozbywasz się długu technicznego. Jak przenieść stronę bez utraty pozycji, opisaliśmy w tekście o tym, jak przenieść stronę internetową do innej firmy.

Jak to wygląda przy stronach ze stałą ceną

W modelu produktowym, w którym cena i zakres są znane z góry, nie ma powodu, żeby trzymać klienta na licencji. My przenosimy autorskie prawa majątkowe do projektu i treści z chwilą zapłaty, przekazujemy wszystkie dostępy, a domena od początku rejestrowana jest na firmę klienta. Strona jest Twoim majątkiem, tak jak samochód firmowy, i możesz z nią zrobić, co chcesz, także oddać ją komuś innemu do rozwoju.

To zresztą ma znaczenie podatkowe. Gdy razem ze stroną nabywasz prawa autorskie, a wydatek przekracza 10 000 zł netto, strona staje się wartością niematerialną i prawną, którą się amortyzuje. Przy niższych kwotach rozliczasz ją jednorazowo. Szczegóły opisaliśmy w artykule o tym, czy strona internetowa to koszt firmowy.

Trzy pytania, które warto zadać przed podpisaniem

Jeśli masz zapamiętać z tego tekstu tylko jedną rzecz, niech to będą te pytania do wykonawcy. Odpowiedzi mówią więcej niż całe portfolio.

Czy po zapłacie prawa majątkowe do projektu, kodu i tekstów przechodzą na mnie, i czy jest to w umowie na piśmie? Czy mogę zlecić modyfikację strony innej firmie bez Waszej zgody? Czy domena i hosting będą zarejestrowane na moją firmę, z moim adresem e-mail jako właściciela?

Trzy razy tak oznacza, że kupujesz stronę. Choć jedno nie oznacza, że kupujesz dostęp do strony, którą ktoś inny posiada. Obie opcje bywają uzasadnione, ale musisz wiedzieć, którą wybierasz, zanim wydasz pieniądze. Jeśli dopiero wybierasz wykonawcę, pomocna będzie nasza lista sygnałów w tekście o tym, jak wybrać wykonawcę strony, a jeśli porównujesz koszt samodzielnego złożenia strony z zamówieniem jej u kogoś, zobacz zestawienie kreator stron internetowych czy strona na zamówienie. Prawa do projektu i kodu to jedno, a prawa do wykorzystanych zdjęć to osobna sprawa, którą wyjaśniamy w tekście o tym, jakie masz prawa autorskie do zdjęć na stronie.