Kopia zapasowa strony internetowej: jak i jak często ją robić

Krótka odpowiedź: kopia zapasowa strony internetowej to komplet plików i bazy danych, przechowywany poza serwerem, na którym działa strona. Stronę firmową wystarczy kopiować raz na dobę, sklep internetowy nawet co godzinę, a każdą kopię trzeba przetestować, odtwarzając ją na osobnym adresie. Kopia leżąca na tym samym hostingu co strona nie jest kopią zapasową, tylko drugim plikiem w tym samym budynku. Backup hostingu jest bonusem, a nie Twoim zabezpieczeniem.

Nikt nie myśli o kopiach zapasowych, dopóki strona działa. Potem przychodzi jeden z trzech wieczorów: aktualizacja wtyczki kończy się białym ekranem, ktoś podmienia treść na reklamę kasyna, albo pracownik kasuje podstronę z cennikiem i nie pamięta, co na niej było. Wtedy pytanie brzmi już tylko: z kiedy jest ostatnia kopia i czy ktoś kiedykolwiek próbował ją odtworzyć.

Z czego składa się kopia zapasowa strony

Kompletna kopia to dwie rzeczy, nie jedna. Pliki, czyli szablon, wtyczki, zdjęcia i dokumenty. Oraz baza danych, w której trzyma się treść podstron, wpisy, komentarze, zamówienia i ustawienia. Skopiowanie samych plików daje pusty dom bez mebli. Skopiowanie samej bazy daje meble bez domu. Jeśli wykonawca mówi, że ma kopię, zapytaj, czy obejmuje bazę danych. Zaskakująco często okazuje się, że nie.

Do kompletu warto dorzucić rzeczy, o których wszyscy zapominają: konfigurację serwera, wpisy DNS domeny, certyfikat i listę kont pocztowych. Odtworzenie strony po awarii bez wiedzy, jak wyglądały ustawienia domeny, potrafi zająć więcej czasu niż samo przywrócenie plików.

Jak często robić kopię zapasową

Reguła jest prosta: częstotliwość kopii wyznacza to, ile pracy jesteś gotów stracić. Jeśli odpowiedź brzmi jeden dzień, kopiuj co dobę. Jeśli brzmi ani jednego zamówienia, potrzebujesz rozwiązania działającego w tle bez przerwy.

Zasada 3 2 1, czyli gdzie trzymać kopie

Standard branżowy mówi: trzy kopie danych, na dwóch różnych nośnikach lub u dwóch różnych dostawców, z czego jedna poza główną lokalizacją. Dla strony firmowej tłumaczy się to na coś zupełnie przyziemnego. Pierwsza kopia to strona działająca na serwerze. Druga to backup u dostawcy hostingu. Trzecia to plik pobrany na dysk zewnętrzny albo do niezależnej chmury, do której hosting nie ma dostępu.

Trzecia kopia jest tą, która ratuje w najgorszym scenariuszu. Jeśli konto hostingowe zostanie zablokowane, przejęte albo dostawca zbankrutuje, kopie leżące na tym samym koncie znikną razem ze stroną. Backup hostingu jest wygodny przy zwykłej wpadce z wtyczką. Nie jest zabezpieczeniem na wypadek utraty konta.

Kopia, której nikt nie odtworzył, nie istnieje

To najważniejsze zdanie w całym tekście. Archiwum, które co noc rośnie o kolejny plik, daje spokój sumienia, ale nie daje pewności. Zdarza się, że zrzut bazy danych jest ucięty w połowie, że kopia obejmuje pliki, ale pomija katalog ze zdjęciami, że skrypt od pół roku zapisuje pusty plik, bo zmienił się dostęp do bazy. Dowiadujesz się o tym dokładnie w dniu awarii.

Test jest nudny i zajmuje godzinę. Raz na kwartał odtwórz kopię na osobnym adresie testowym, otwórz stronę główną, zaloguj się do panelu, sprawdź pięć podstron, otwórz formularz kontaktowy. Jeśli wszystko działa, wiesz, że backup jest prawdziwy. To jedyny sposób, żeby to wiedzieć.

Kiedy kopia ratuje sytuację, a kiedy nie

Kopia zapasowa rozwiązuje trzy typy problemów: nieudaną aktualizację, przypadkowe skasowanie treści i awarię serwera. Nie rozwiązuje jednego: włamania, którego nie zauważyłeś. Jeśli napastnik siedzi w Twojej stronie od trzech tygodni, ostatnie trzy tygodnie kopii również zawierają jego kod. Odtworzysz stronę razem z furtką. Dlatego przy włamaniu odtwarza się kopię sprzed incydentu, zmienia wszystkie hasła i dopiero potem uzupełnia nowe treści ręcznie.

Z tego samego powodu warto trzymać kopie z dłuższego okresu, nie tylko z ostatnich siedmiu dni. Miesięczna kopia archiwalna kosztuje tyle co nic, a bywa jedyną czystą wersją strony.

Kopia przed każdą zmianą

Aktualizacja systemu, aktualizacja wtyczki, zmiana szablonu, migracja na nowy serwer. Przed każdą z tych operacji robi się kopię doraźną, którą kasuje się dopiero po potwierdzeniu, że nowa wersja działa. Ten jeden nawyk eliminuje większość dramatów, o których czyta się na grupach dla właścicieli firm. Ma też przyjemny skutek uboczny: przestajesz bać się aktualizacji, a nieaktualizowana wtyczka jest dziś najczęstszą drogą włamania na stronę.

Kopia jest też obowiązkowym punktem przy przeniesieniu strony na inny hosting. Zanim ktokolwiek dotknie DNS, pełen zrzut plików i bazy powinien leżeć na Twoim dysku, nie na serwerze, który za chwilę zwalniasz.

Ile to kosztuje

Automatyczne kopie w ramach opieki nad stroną to na rynku polskim zwykle element abonamentu zaczynającego się od 150 zł do 300 zł miesięcznie przy prostej stronie firmowej. Wtyczki do kopii zapasowych mają darmowe wersje wystarczające dla wizytówki i płatne plany z kopią do zewnętrznej chmury, kosztujące kilkadziesiąt do kilkuset złotych rocznie. Miejsce w niezależnej chmurze na kilka gigabajtów archiwum to koszt rzędu kilkunastu złotych miesięcznie.

Postawmy to obok drugiej liczby. Odtworzenie strony bez kopii oznacza napisanie jej od nowa: projekt, treści, zdjęcia, konfiguracja. Czyli koszt nowej strony, tylko pod presją czasu i z pustym adresem w Google przez kilka tygodni. Backup to najtańsze ubezpieczenie, jakie można kupić w tej branży, a większość firm go nie ma.

Lista kontrolna kopii zapasowych

• Kopia obejmuje pliki i bazę danych, nie tylko jedno z nich.
• Co najmniej jedna kopia leży poza serwerem, na którym działa strona.
• Wiesz, ile kopii wstecz masz i jak długo są przechowywane.
• Raz na kwartał odtwarzasz kopię na adresie testowym i sprawdzasz, czy działa.
• Przed każdą aktualizacją powstaje kopia doraźna.
• Masz zapisane dane dostępowe do hostingu i domeny w miejscu innym niż strona.
• Wiesz, kto konkretnie odtworzy stronę, gdy przestanie działać w piątek o dwudziestej.

Ostatni punkt jest ważniejszy, niż wygląda. Kopie zapasowe rzadko zawodzą technicznie. Zawodzi to, że nikt nie wie, gdzie leżą i kto ma je przywrócić. Jeśli odpowiedź na to pytanie brzmi zadzwonię do chłopaka, który robił nam stronę cztery lata temu, warto rozważyć stałą opiekę nad stroną internetową, w której kopie, aktualizacje i monitoring są czyjąś umowną odpowiedzialnością, a nie nadzieją.

Kopia zapasowa jest jednym z pięciu elementów, które realnie chronią stronę firmową. Pozostałe cztery, czyli aktualizacje, SSL, hasła i sprzątanie wtyczek, rozpisaliśmy w poradniku o tym, jak zabezpieczyć stronę internetową, razem z listą na 30 minut do zrobienia raz na kwartał.